Cây nhãn tổ ba trăm tuổi và niềm tự hào về sản vật quý - Phật Giáo Hưng Yên - PHẬT GIÁO VIỆT NAM
22:21 ICT Thứ ba, 25/09/2018

Cây nhãn tổ ba trăm tuổi và niềm tự hào về sản vật quý

Thứ bảy - 09/03/2013 15:00
Cây nhãn tổ ba trăm tuổi và niềm tự hào về sản vật quý

Cây nhãn tổ ba trăm tuổi và niềm tự hào về sản vật quý

(PGHY) - Cây nhãn tổ minh chứng cho nguồn gốc của nhãn lồng Hưng Yên ngày nay, có tuổi thọ hơn ba trăm năm, tọa lạc tại chùa Hiến (thuộc Phố Hiến, phường Hồng Châu, TP Hưng Yên).
 
 

Đây là  ngôi chùa cổ tỉnh Hưng Yên. Khi xưa, chỉ có quả của cây nhãn này được các quan địa phương và dân làng làm lễ cúng phật, thành hoàng và dâng lên vua vào mùa nhãn chín. 

Giai thoại về cây nhãn tiến…

Tương truyền, cây nhãn tổ là sản vật quý của vùng, vì vậy hằng năm vào tháng ba, mùa nhãn, các vị quan địa phương, các bậc cao niên trong làng thường chọn những trai làng khỏe mạnh, khôi ngô tuấn tú trèo lên cây hái nhãn. Vì là cây nhãn duy nhất được chọn để hái chùm quả đẹp dâng đức Phật, cúng thành hoàng và để làm sản vật tiến vua nên giống nhãn này còn được gọi là cây nhãn tiến. Số lượng nhãn còn lại được chia theo suất đinh cho các gia đình trong làng, mỗi đinh chỉ được nhận hai đến ba quả. Cây nhãn thường cho rất nhiều quả to, hình dáng hơi bẹt, cùi dày, ăn ngọt, hạt nhỏ chứ không như các loại nhãn bây giờ. Thân cây nhãn tổ trước to khoảng ba người lớn ôm không xuể.

Đại đức Thích Thanh Sơn, trụ trì chùa Hiến kể về cây nhãn tổ…

Năm 1947, một cơn bão quét qua TP Hưng Yên, do lâu năm, thân cây mục ruỗng nên bị gãy mất một nửa. Cây nhãn chỉ còn lại một nhánh con, nhánh cây này được nhà chùa và người dân  chăm sóc phát triển thành cây "hậu duệ”, hiện diện như một biểu tượng của giống nhãn đặc sản Phố Hiến - Hưng Yên. Cây cao khoảng 5m, gốc có chu vi 1,82m. Theo Đại đức Thích Thanh Sơn - Trụ trì chùa Hiến: “Từ khi về chùa, năm nào cây nhãn cũng sai quả, theo bà con đó là điềm lành. Mặc dù bây giờ quả không to như trước, cùi không dày và không ngon như các loại nhãn lai tạo bây giờ nhưng ai cũng muốn được nếm thử hương vị của nó. Nhà chùa rất vinh dự khi được quản lý và chăm sóc cây nhãn tiến - nguồn gốc của các giống nhãn bây giờ”. Xưa kia, nhà bác học Lê Quý Đôn từng thưởng thức và đã miêu tả trong phủ biên tạp lục 1776: “Mỗi lần bỏ vào miệng thì tận trong răng lưỡi đã nảy ra vị thơm tựa như nước thánh trời cho.”

Cây nhãn tổ trước cổng chùa Hiến

Kỷ niệm tuổi thơ.

Ông Nguyễn Ngọc Diêm, 72 tuổi, người dân Phố Hiến, cho biết: “Người làng Mâu Dương cổ ngày xưa nay là Phố Hiến, TP Hưng Yên, đều không thể quên mỗi khi có dịp thưởng thức quả nhãn tổ, hay nhắc đến cây nhãn thì những kỷ niệm tuổi thơ lại ùa về, nó thiêng liêng và gần gũi lắm”. Ông không kìm được xúc động, kể: “Chúng tôi lớn lên thì đã có cây nhãn. Xưa cây to và sai quả lắm. Mỗi khi họp hành hay có hội, làng tổ chức tại đình, chùa Hiến nên những ký ức tuổi thơ chúng tôi gắn chặt với cây nhãn tổ. Mỗi dịp như vậy chúng tôi được các bậc cao niên trong làng kể về cây nhãn tổ. Thời kỳ kinh đô dời vào Huế, mỗi mùa nhãn chín, các Lý trưởng đương điều hành công việc của làng, phải cùng các quan phủ trong huyện và trai tráng trong làng mang sản vật vào kinh thành dâng vua. 

Do đường xá xa xôi, vất vả, nhiều khi lại còn bị đòn roi của vua nên không ai muốn nhận chức Lý trưởng đương. Dân trong làng hiểu được khó khăn của người mang sản vật tiến vua nên đã góp cho những ai nhận chức Lý trưởng đương năm mẫu ruộng công thì mới có người nhận làm chức quan này. Do không thể bảo quản được như bây giờ nên ngựa phải đi không kể ngày đêm để đưa nhãn vào kinh thành tiến vua. Trước khi đi, dân làng còn quyên góp tiền, lương thực để các quan địa phương và trai tráng trong làng có lộ phí vào kinh.

Theo ông Diêm, cây nhãn tổ là sản vật quý của làng nên xưa kia ông cùng thanh niên trong làng được cắt cử trông coi. Cây nhãn từ khi ra hoa cho tới lúc quả chín không ai được trèo hái khi chưa được sự cho phép của làng. Sau khi dâng cúng phật, thành hoàng làng và dâng vua,  mới được chia cho dân trong làng đưa về cúng gia tiên. Cúng gia tiên xong, nhãn được đưa ra thưởng thức. 

Nguồn gốc nhãn lồng Hưng Yên

Theo Đại đức Thích Thanh Sơn, hiện nay từ giống gốc chính thầy ươm được hai cây là “hậu duệ” trồng trong chùa đã kết trái hai năm nay, vẫn sai quả, chất lượng giống cây mẹ, không phải chăm sóc nhiều. Các cao niên trong làng truyền lại, chính cây nhãn tổ là nguồn gốc của nhãn lồng Hưng Yên ngày nay, tạo thành đặc sản nổi tiếng của Hưng Yên. Lý giải tại sao lại có tên gọi là nhãn lồng, một cao niên cho biết, nhãn là loại quả khi chín thường rất thơm và ngọt dễ bị chim, dơi và chuột… phá hoại mất năng suất, quả không đẹp để dâng lên Phật, thành hoàng và vua chúa nên người dân trong làng đã nghĩ ra cách dùng tre tươi đan thành lồng, lồng từng chùm nhãn vào để bảo vệ quả nên gọi là nhãn lồng. 

Còn theo một cách giải thích khác, nhãn là thứ quả ngon, thanh tao và rất mát vào mùa hè nên nhãn được mang tiến vua. Khi mang tiến vua thì quả nhãn thường được đặt trong lồng kính. Cách giải thích khoa học hơn, giống nhãn gốc bản địa thì cùi dày nhiều lớp ôm vào nhau nên gọi là nhãn lồng, cùi nhãn có màu trắng đục như cục đường phèn. 

Đặc biệt, nhãn rất dễ tách cùi, hạt nhãn nhỏ như hạt bắp. Long nhãn khi tách có thể nấu các món ngon như: Chè long nhãn - một món ăn nhẹ nhàng, mát và rất thanh tao vào mùa hè nóng bức. Người Hưng Yên gắn bó với cây nhãn như máu thịt, ngoài vườn mỗi nhà phải có ít nhất một cây nhãn. Phòng tân hôn của cô gái lấy chồng xa thường có mười trái nhãn tươi hoặc long nhãn mẹ chuẩn bị từ trước với ngụ ý chúc cho đôi trẻ được giàu sang phú quý và luôn nhớ về quê cha đất tổ, cũng là một nét văn hóa xưa kia. 

Năm 1992, Hội Làm vườn Việt Nam đã công nhận kỷ lục Guinness ngôi chùa có cây nhãn tổ đầu tiên ở Việt Nam. Một lần nữa cây nhãn được vinh danh và bảo về nguồn gen gốc để bảo tồn và phát triển, quan trọng hơn, trong mỗi người dân Phố Hiến, hình ảnh cây nhãn luôn được lưu giữ trong tâm trí và được truyền lại cho nhiều thế hệ sau. Mỗi người Phố Hiến mỗi khi đi đâu xa đều muốn giới thiệu sản vật quê hương cho bạn bè gần xa.


Duy Đại (PL&XH)

 
Tổng số điểm của bài viết là: 15 trong 3 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Từ khóa: n/a

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 
TT. Thích Thanh Hiện

THÔNG BÁO MỚI NHẤT

PHÁP ÂM MỚI NHẤT

PHẬT PHÁP VI DIỆU


Trang chủ  |  Giới thiệu  |  Tin tức sự kiện |  Thông báo  |  Các ban ngành  |  Chùa Hưng Yên  |  Tìm hiểu Phật giáo  |  Pháp âm  |  Đời sống - văn hóa  |  Từ thiện  |  Liên hệ |  Gửi bài viết
______________________________________________________________________________________________________________________________________________
Cơ quan ngôn luận của GHPGVN tỉnh Hưng Yên
Địa chỉ: Chùa Phố - 43 Trưng Trắc - TP.Hưng Yên, Điện thoại: 032.1386.2887
Quý vị vui lòng ghi rõ nguồn Phatgiaohungyen.Vn khi phát hành lại nội dung từ trang web này